Thiếu máu não cục bộ thoáng qua và đột quỵ

Nhiều người cho rằng các cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua lành tính, còn đột quỵ não mới nghiêm trọng. Đây là 1 nhận thức rất sai lầm. Đột quỵ não và cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua đều là tình trạng nghiêm trọng liên quan tới thiếu máu não cục bộ. Theo thống kê, khoảng 30% bệnh nhân đột quỵ trong tiền sử có các cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua. Vì vậy, cần hiểu biết đầy đủ để xử trí đúng với bệnh nhân bị cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua.

Không thể chủ quan

Khi người bệnh trải qua một cơn thiếu máu não thoáng qua, cơ thể thường có khả năng tự phục hồi nhanh, chậm nhất cũng chỉ trong vòng 24 giờ, chính vì thế gây ra tâm lý chủ quan, không kịp thời thăm khám ở các cơ sở y tế. Các biểu hiện không rõ ràng như: lúc một người chợt cảm thấy yếu tay hoặc chân tại cùng một bên cơ thể, miệng méo, khó nói. Khoảng vài tiếng sau, các triệu chứng này tự khỏi. Đó chính là triệu chứng điển hình của 1 cơn thiếu máu não thoáng qua. Các triệu chứng phản ánh tổn thương mang tính “cục bộ”, khởi phát đột ngột, đa số kéo dài 2-20 phút và tự hết. Có khá nhiều bệnh nhân cho rằng đó chỉ là một cơn trúng gió nên không khám chuyên khoa. Đây là tiếp nhân thức sai lầm vì nó chính là dấu hiệu báo trước của một cơn đột quỵ nặng xảy ra sau đó (trong khoảng hai tuần kế tiếp sau đó).

Một nguyên do cần phải có của thiếu máu não cục bộ thoáng qua là nghẽn mạch. Rất nhiều bệnh nhân thiếu máu não cục bộ thoáng qua do cục máu đông từ tim hoặc từ động mạch to ngoài sọ và cục máu đông đôi khi thấy tại động mạch võng mạc. Chính vì vậy, nếu có biểu hiện nghi ngờ cần phải điều trị cấp cứu nhằm truy tìm nguyên do và can thiệp ngăn ngừa hữu hiệu nhất.

Cơn thoáng thiếu máu não là sự thiếu hụt sự đem đến máu trong giai đoạn ngắn ở 1 khu vực nhất định của não bộ.

Đối tượng dễ bị thiếu máu não cục bộ

Cơn thiếu máu não thoáng qua được xem là dấu hiệu cảnh báo quan trọng của đột quỵ. Theo thông tin từ Hiệp hội Đột quỵ Mỹ. Những người trên 50 tuổi, có tiền sử bệnh về mạch máu, đái tháo đường hoặc mắc chứng rối loạn lipid máu là đối tượng nguy cơ cao.

Về lý thuyết, chỉ sau 4 hoặc 5 phút không tiếp nhân được ôxy và dưỡng chất là tế bào não đã bị hủy hoại không phục hồi được. Ở các cơn thiếu máu não và tai biến, khi một mạch máu bị tắc nghẽn thì các mạch máu xung quanh có thể “chi viện” nhưng thời gian chịu đựng không quá lâu.

Vì vậy, việc xử lý, thăm khám và điều trị khắc phục cục máu đông chỉ mang lại hiệu quả rất tốt nhất trong 3-4 giờ đầu.

Chẩn đoán phân biệt

Bệnh nhân có cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua cần được xét nghiệm, khảo sát các yếu tố nguy cơ: chụp cắt lớp vi tính não hoặc chụp cộng hưởng từ não, công thức tế bào máu, lipid máu, điện tim, siêu âm tim, siêu âm hệ động mạch cảnh và hệ động mạch đốt sống - thân nền.

Các xét nghiệm này nên hoàn thành trong vòng 24-48 giờ đầu sau cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua. Các kết quả xét nghiệm là cửa hàng để xây dựng kế hoạch điều trị dự phòng. Ngoài việc chẩn đoán chính xác còn để loại trừ 1 số biểu hiện tương tự như:

Đau nửa đầu (Migraine): thường có tiền triệu, đau đầu kèm theo buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng động. Triệu chứng tiến triển từ từ trong vòng 30 phút hoặc lâu hơn.

Ngất: thường trên bệnh nhân có tiền sử bệnh lý tim mạch. Đột ngột mất ý thức ngắn, không có các triệu chứng thần kinh khu trú khác.

Động kinh cục bộ: thường khởi phát khu trú ở một phòng rồi lan dần ra bộ phận khác.

Cơn mất trí nhớ thoáng qua: thường gặp ở người cao tuổi. Trong cơn vẫn tỉnh, không có triệu chứng thần kinh khu trú nào khác. Cơn kéo dài nhiều giờ.

Cơn hạ đường huyết: thường trên bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường đang điều trị. Có thể chẩn đoán nhanh khi chưa có xét nghiệm bằng cách tiêm glucose tĩnh mạch hoặc uống nước đường.

Thiếu máu não dẫn tới đột quỵ

Đột quỵ làm cho phần não rơi vào tình trạng thiếu ôxy và tế bào não sẽ chết chỉ sau vài phút. Vì vậy, nhận ra và xử lý kịp thời các dấu hiệu của đột quỵ vô cùng quan trọng.

Cơn thoáng thiếu máu não là sự thiếu hụt sự phân phối máu trong giai đoạn ngắn ở một khu vực nhất định của não bộ. Vì thiếu máu cục bộ làm suy yếu chức năng của các tế bào não, 1 người mắc phải 1 cơn thiếu máu thoáng qua sẽ có các triệu chứng suy giảm chức năng não, chẳng hạn nói khó hoặc yếu liệt 1 bên tay, chân.

Các triệu chứng của 1 cơn thiếu máu thoáng qua có thể kéo dài từ vài phút tới vài giờ, nhưng theo định nghĩa, chúng phải biến mất trong vòng 24 giờ.

Có tới 20% số người bị thoáng thiếu máu não sẽ không may gặp phải 1 cơn đột quỵ thực sự trong 3 tháng tiếp theo.

Khi chẳng may gặp phải các dấu hiệu: choáng váng đi kèm với yếu liệt một bên, rối loạn cảm giác, méo mặt, nói khó... cần nghĩ ngay đến cơn thiếu máu não thoáng qua, thậm chí là nhồi máu não.

Lời khuyên của thầy thuốcĐể bộ phận tránh đột quỵ cần có thói quen tập thể dục thường xuyên, tập thể lực thấp nhất 150 phút (2,5 giờ) mỗi tuần với cường độ tập trung bình hoặc 75 phút (1 giờ 15 phút) mỗi tuần với cường độ cao. Chế độ ăn cần giảm muối và tăng kali giúp hạn chế nâng cao huyết áp. Nên ăn nhiều thức ăn rau, củ, quả. Hạn chế mỡ động vật. Hạn chế bia, rượu. Bỏ thuốc lá nếu như đang hút thuốc lá. Lưu ý, với người có tiền sử rối loạn lipid máu: kết hợp chính sách ăn hợp lý với điều trị bằng statin, có thể phối hợp nhóm fibrat ví dụ cần để đưa lipid máu về mức bình thường. Ở người mắc đái tháo đường, cần kết hợp điều chỉnh chính sách ăn với sử dụng thuốc kiểm soát đường máu. Duy trì HbA1C tại mức dưới 6,5%. Ở người mắc rối loạn lipid máu, cần kết hợp chế độ ăn hợp lý với điều trị để đưa lipid máu về mức bình thường.

BS. Tuấn Anh